Obok praw w skład spadku wchodzą także obowiązki majątkowe. Dla ich określenia używa się pojęcia długi spadkowe lub pasywa spadku. Ich wielkość, a mówiąc bardziej precyzyjnie – relacja między aktywami i pasywami należącymi do spadku, decyduje o tym, czy spadkobierca uzyska realną ekonomiczną wartość w wyniku dziedziczenia.

Obowiązki te można podzielić na trzy zasadnicze grupy. Pierwszą stanowią obowiązki, których podmiotem był spadkodawca. Do drugiej należą obowiązki, których podmiotem spadkodawca wprawdzie nie był, ale których źródłem są stosunki prawne z udziałem spadkodawcy. Trzecia grupa to obowiązki powstające w chwili otwarcia spadku lub później, związane z dziedziczeniem.

Przyjmując zaproponowaną wyżej definicję długu spadkowego oraz biorąc pod uwagę bogactwo obowiązków, które mogą należeć do zbioru nazwanego „długi spadkowe”, nie jest możliwe poddanie analizie na poziomie ogólnym wszystkich mogących istnieć długów spadkowych. Należy jednak zwrócić uwagę na pewne kwestie pojawiające się w poszczególnych grupach obowiązków obciążających spadkobiercę.

Długi spadkowe to przede wszystkim długi zaciągnięte przez spadkodawcę za jego życia. Długami spadkowymi są np.: zobowiązanie do zwrotu pożyczki udzielonej przez bank, zobowiązanie do zapłaty za dokonane zakupy, zobowiązanie do zapłaty zaległego czynszu najmu. Przechodzą one na spadkobiercę, zgodnie z regułami powstałymi w ramach stosunków prawnych, w których pozostawał spadkodawca, a które nie wygasły z chwilą jego śmierci i nie przeszły na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

Do długów spadkowych należą też obowiązki majątkowe, które ciążyły na spadkodawcy do chwili jego śmierci, z chwilą tą jednak nie wygasły i przeszły na spadkobierców. I tak na spadkobiercę przechodzą wierzytelności, które miał za życia spadkodawca w stosunku do różnych podmiotów. Do tej grupy należy zaliczyć również obowiązki majątkowe, które wprawdzie nie obciążały spadkodawcy za życia, ale powstały na skutek rozwiązania przez jego śmierć stosunku prawnego, w którym spadkodawca uczestniczył.

Drugą grupę stanowią obowiązki majątkowe, związane z dziedziczeniem, które nie wynikają ze stosunków prawnych istniejących za życia spadkodawcy, lecz powstają z mocy przepisów prawa spadkowego z chwilą otwarcia spadku lub nawet później. Do długów spadkowych należą w szczególności koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku. Mieszczą się tu w szczególności wydatki związane z nabyciem miejsca na grób i trumny oraz koszty samej ceremonii pogrzebowej. Do kosztów pogrzebu zalicza także wydatek poniesiony na wystawienie stosownego nagrobka, co w doktrynie spotkało się z aprobatą. Do długów spadkowych, należą także koszty postępowania spadkowego.

Na spadkobiercę przechodzą roszczenia wynikające z umów zawartych przez spadkodawcę. Przykładowo, jeżeli spadkodawca jako kupujący zawarł umowę sprzedaży, która nie została przed śmiercią wykonana, spadkobierca ma prawo domagać się wydania rzeczy i spełnienia innych świadczeń, o ile przewidywała je umowa. Do spadku wchodzą prawa wynikające z umowy najmu, jeżeli jej przedmiotem nie jest lokal mieszkalny.

Zdarza się, że faktyczny stan prawny majątku danej rodziny zdecydowanie odbiega od odczuć czy wiedzy familiantów. Ma to znaczenie pod kątem prawnych możliwości dysponowania majątkiem, czyli potencjalnych przyszłych darowizn, aktów sprzedaży czy też rozrządzeń testamentowych, ale też pod kątem czysto majątkowym lub ściślej, finansowym.

Stosunki obligacyjne charakteryzują się tym, iż dłużnik ponosi osobistą i nieograniczoną odpowiedzialność całym majątkiem. Dłużnik odpowiada za wykonanie zobowiązania całym swoim majątkiem obecnym i przyszłym. Przepisy zawierają jednak regulacje, które wprowadzają wyjątki od tej zasady.

 

Opracował:

Adam Stefański